Artykuły

W analizie pierwiastkowej włosów (APW), zależność między strontem (Sr) a litem (Li) opisuje się przede wszystkim przez pryzmat ich przeciwstawnego wpływu na autonomiczny układ nerwowy i gospodarkę wapniową.

Stront

Głównymi źródłami strontu w organizmie człowieka są żywność oraz woda pitna. Stront to naturalny pierwiastek śladowy, który pod względem chemicznym bardzo przypomina wapń. Z tego powodu nasze ciało wchłania go i odkłada głównie w kościach oraz zębach. Większość z nas dostarcza ten minerał wraz z codzienną dietą w bezpiecznych ilościach.

Główne źródła strontu w diecie:

• Warzywa liściaste: Zielone rośliny, takie jak szpinak czy sałata, pochłaniają stront bezpośrednio z gleby.
• Rośliny strączkowe i okopowe: Fasola, groch, a także marchew czy ziemniaki są bogatym źródłem tego pierwiastka.
• Produkty zbożowe: Pełne ziarna, otręby oraz produkty z pełnego przemiału zawierają naturalne ilości strontu.
• Nabiał: Mleko i sery (zwłaszcza chude lub odtłuszczone, jak ser cheddar) zawierają stront, ponieważ krowy zjadają trawę bogatą w ten minerał.
• Owoce morza i ryby: Szczególnie bogate w stront są skorupiaki, takie jak ostrygi i małże, które filtrują wodę morską.
• Orzechy: Bardzo dobrym źródłem są na przykład orzechy brazylijskie.
• Woda pitna: Woda gruntowa i mineralna naturalnie zawiera rozpuszczony stront. Jego ilość zależy od regionu i minerałów zawartych w tamtejszych skałach.
• Suplementy diety: Stront (np. w formie cytrynianu strontu) bywa składnikiem preparatów na mocne kości, stosowanych przy problemach z osteoporozą.
• Pasty do zębów: Niektóre pasty (np. z chlorkiem strontu) są przeznaczone dla osób z nadwrażliwością zębów, ponieważ pomagają zamykać kanaliki w szkliwie.

Ważne rozróżnienie: Stront stabilny a radioaktywny
Warto pamiętać, że stront naturalnie występujący w jedzeniu i wodzie jest stabilny i bezpieczny dla zdrowia. Ciało potrzebuje go w mikroskopijnych ilościach do budowy kości. Istnieje jednak sztuczny, radioaktywny izotop (stront-90), który powstaje np. podczas awarii elektrowni atomowych. Może on skazić środowisko i wniknąć do jedzenia, co jest bardzo niebezpieczne dla zdrowia. Z drugiej strony, inne kontrolowane formy radioaktywnego strontu (jak stront-89) lekarze podają w szpitalach jako lek, który zmniejsza ból u pacjentów z nowotworami kości.

Lit

Lit trafia do organizmu człowieka głównie poprzez dietę – z wodą pitną oraz jedzeniem. Szacuje się, że produkty roślinne (zboża i warzywa) pokrywają od 66% do ponad 90% dziennego zapotrzebowania na ten pierwiastek. Warto pamiętać, że zawartość litu w jedzeniu ściśle zależy od geologii, czyli od tego, jak bogata w lit jest gleba i woda w danym regionie świata.

Oto zestawienie najważniejszych źródeł litu dla człowieka:

• Woda pitna- Woda to jedno z najważniejszych i najbardziej stabilnych źródeł litu. Woda “z kranu” zawiera zmienne, zazwyczaj bardzo małe, śladowe ilości litu (zależnie od ujęcia wody w danym regionie).
• Wody lecznicze i mineralne- Niektóre polskie wody mineralne (np. ze źródeł w Szczawie) są wyjątkowo bogate w lit i mogą zawierać nawet do kilku miligramów tego pierwiastka w jednym litrze.
• Produkty zbożowe- Zboża pełnoziarniste są fundamentem dostarczania litu w codziennej diecie. Duże ilości tego pierwiastka znajdziemy m.in. w płatkach owsianych oraz produktach z pełnego ziarna pszenicy.
• Warzywa i owoce- Rośliny łatwo absorbują lit z podłoża. Szczególnie bogate w ten element są rośliny z rodzin psiankowatych i różowatych.
• Ziemniaki i pomidory- To najpopularniejsze warzywne źródła litu w naszej strefie klimatycznej.
• Warzywa liściaste i korzeniowe- Kapusta, szpinak oraz brokuły.
• Owoce- Mniejsze ilości, ale wykrywalne m.in. w jabłkach, cytrusach i bananach.
• Orzechy, nasiona i rośliny strączkowe- Są uważane za jedno z najbogatszych stałych źródeł litu. Szczególnie wyróżniają się orzechy włoskie, nerkowce. Nasiona słonecznika, soczewica, ciecierzyca.
• Herbaty- Czarna, zielona oraz czerwona (rooibos) naturalnie zawierają mierzalne ilości litu.
• Przyprawy-Śladowe ilości znajdują się też w gałce muszkatołowej, kminie rzymskim czy kolendrze.
• Produkty odzwierzęce (ubogie źródła)- Ryby, mięso i nabiał, zawierają znacznie mniej litu niż produkty roślinne. Ilość ta zależy głównie od paszy i wody, jaką karmione były zwierzęta.

Lit jako lek

Zupełnie osobnym źródłem są leki psychiatryczne (np. węglan litu). Są one przepisywane przez lekarzy m.in. przy chorobie afektywnej dwubiegunowej. Dawki farmakologiczne są jednak setki razy większe niż te, które naturalnie przyjmujemy z jedzeniem i wodą. Ich stosowanie wymaga stałej kontroli lekarskiej i badania poziomu litu we krwi.

Podstawowa rola strontu i litu w organizmie

Stront (Sr, nieradioaktywny) – pierwiastek chemicznie podobny do wapnia. Organizm wbudowuje go głównie w kości i zęby, gdzie może konkurować z wapniem. W nadmiarze wypiera wapń, prowadząc do demineralizacji kości, choć w kontrolowanych dawkach (np. ranelinian strontu) bywa stosowany w leczeniu osteoporozy. W interpretacjach APW stront uznawany jest za pierwiastek pobudzający, działający stymulująco na układ współczulny i nadnercza.

Lit (Li) – pierwiastek z grupy metali alkalicznych, podobny do sodu. W farmakologii stosowany jako stabilizator nastroju (węglan litu). Ma działanie uspokajające, wyciszające – obniża pobudliwość neuronów, wpływa na gospodarkę sodowo-potasową, magnez i wapń wewnątrzkomórkowy. W APW lit uznawany jest za pierwiastek parasympatyczny, hamujący nadmierne reakcje stresowe.

Wspólne ścieżki metaboliczne i interakcje

Choć stront i lit należą do różnych grup chemicznych (Sr – berylowce, Li – litowce), w organizmie wykazują pewne zależności:

1. Konkurencja o nośniki i miejsca wiązania – lit jako kation jednowartościowy (Li⁺) dzieli szlaki transportowe z sodem i potasem, natomiast stront (Sr²⁺) podąża szlakami wapnia. Bezpośrednia konkurencja między Sr a Li jest niewielka. Pośrednio jednak lit, wpływając na pompę sodowo-potasową i stężenie wapnia wewnątrz komórek, może zmieniać sposób, w jaki organizm odkłada stront w tkankach.
2. Wpływ na układ nerwowy i nadnercza – Sr działa sympatykotonicznie („tryb walki”), Li – parasympatycznie („tryb odpoczynku i regeneracji”). Ich wzajemna proporcja w tkankach odzwierciedla równowagę autonomiczną organizmu.
3. Zależność od wydalania nerkowego – oba pierwiastki są filtrowane przez nerki. W stanach przewodnienia lub odwodnienia, przy zaburzeniach gospodarki sodowej i wapniowej, proporcja Sr/Li w moczu i tkankach (w tym we włosach) może się zmieniać, choć lit jest reabsorbowany intensywniej.

Znaczenie analizy pierwiastkowej włosów – stosunek Sr/Li

W metodzie APW (stosowanej w medycynie komplementarnej) poziom strontu i litu we włosach interpretuje się łącznie, wyznaczając tzw. współczynnik Sr/Li (lub odwrotnie – Li/Sr). Uważa się, że odzwierciedla on długoterminowy (2–3 miesiące) stan czynnościowy układu nerwowego i hormonalnego, głównie:

• Dominację układu współczulnego (stres, pobudzenie) – gdy poziom strontu jest wysoki w stosunku do litu (wysoki stosunek Sr/Li). Oznacza to nadmierną stymulację nadnerczy, skłonność do niepokoju, bezsenności, nadciśnienia, stanów zapalnych
• Dominację układu przywspółczulnego (wyczerpanie, spowolnienie) – gdy poziom litu jest relatywnie wysoki, a strontu niski (niski stosunek Sr/Li). Taki obraz sugeruje fazę wyczerpania nadnerczy, obniżoną przemianę materii, skłonność do depresji, zmęczenia, hipoglikemii, oziębienia.
• Równowagę – zrównoważony stosunek Sr/Li wskazuje na adaptacyjną harmonię między układem współczulnym a przywspółczulnym.

W laboratorium Biomol-Med w raporcie z APW wartości referencyjne dla tego wskaźnika są ustalone statystycznie, a odchylenia koreluje się z wzorcami metabolicznymi (tzw. typy metaboliczne: szybki utleniacz, wolny utleniacz itd.). Na przykład: Wolni utleniacze (zwykle dominacja przywspółczulna) – częściej mają podwyższony lit i obniżony stront. Szybcy utleniacze (dominacja współczulna) – odwrotnie, wyższy stront, niższy lit.

Przykładowa interpretacja wyników z włosów

Załóżmy, że wynik analizy pierwiastkowej włosów przedstawia się następująco:

W takim wypadku stosunek Sr/Li jest bardzo wysoki. Według zasad APW oznaczałoby to: Silną dominację układu współczulnego – organizm jest w stanie chronicznej „gotowości bojowej”, nadmiernie pobudzony. Towarzyszy temu często podwyższone wydalanie wapnia z tkanek (co widoczne byłoby w innych wskaźnikach, np. Ca/P czy Ca/K).

Zalecenia terapeutyczne zmierzałyby do obniżenia strontu (poprzez wsparcie wapniem, magnezem) i/lub podniesienia litu (np. mikrodawki litu orotanu, dieta bogatsza w lit – warzywa korzeniowe, woda mineralna z litem).

Uwaga

Lit i stront nie są uznawane za niezbędne mikroelementy, a wyniki APW (NZOZ Biomol-Med) nie służą do diagnozowania chorób. Tradycyjna toksykologia i diagnostyka biopierwiastków głównie ocenia narażenie środowiskowe (np. stront radioaktywny, zanieczyszczenie litem z leków).

Podsumowując: w świetle analizy pierwiastkowej włosów, stront i lit pozostają w funkcjonalnym antagonizmie – stront pobudza układ współczulny i wypiera wapń, lit działa uspokajająco i stabilizuje błony komórkowe. Ich wzajemna proporcja służy jako wskaźnik równowagi autonomicznej, pomagając terapeutom APW w doborze zaleceń dietetyczno-suplementacyjnych mających przywrócić homeostazę mineralną.

dr n.med. Sławomir Puczkowski